چهارشنبه 22/2/89 برای یک صعود از اهواز به سنندج رفتم. برنامه صعود روز پنجشنبه در قروه، نزدیک سنندج اجرا شد ولی من به اهواز باز نگشتم و روز جمعه سفر کوتاهی به عراق (کردستان) کردم. گزارش صعود را در سایت زاگرس خواهم نوشت ولی سفرنامه را در همین جا می نویسم زیرا بسیاری از دوستان در مورد چند و چون سفر به کردستان عراق از من پرسش می کنند.

************

  روز جمعه 24/2/89 ساعت 8:30 به ترمینال سنندج رفتم تا با اتوبوس به سلیمانیه (یکی از شهرهای کردستان عراق) بروم. در آنجا متوجه شدم که روزانه تنها یک سرویس برای رفتن به سلیمانیه عراق وجود دارد و آن هم ساعت 7:30 صبح رفته بود و من جا مانده ام. تصمیم گرفتم تکه تکه این راه را بروم. برای این کار به ترمینال موسوم به «ترمینال سقز» رفتم و با یک سواری به مریوان رفتم. نرخ سواری 5000 تومان و مینی بوس 1200 تومان و فاصله 130 کیلومتر است. از ترمینال مریوان با تاکسی به میدان استادیوم مریوان رفتم تا با سواری هایی که به «باشماق» یعنی نقطه مرزی می رفتند، بروم. این فاصله 20 کیلومتر و نرخ سواری 700 تومان است. در باشماق پولهایم را نزد یکی از صراف های دوره گرد که همیشه در آنجا هستند، تعویض کردم. به ازای هر هزار تومان 1130 دینار عراقی گرفتم. (به عبارت دیگر هر دینار تقریباً 85/8 ریال می شود که می توان نرخ یک اسکناس هزار دیناری را با یک اسکناس هزار تومانی و یا یک دلار آمرکا، تقریباً یکی دانست). سپس وارد محوطه گمرک شدم و تا نقطه خروجی مرز را با با یک تاکسی رفتم. نرخ تاکسی آن 1000 تومان و فاصله آن یک کیلومتر است که پیاده نیز می توان رفت. به شعبه بانک ملی (که روز جمعه نیز باز بود) رفتم و 10000 تومان عوارض خروج از کشور را پرداخت کردم. پس از آن مهر خروجی روی پاسپورت من زده شد و بعد از خط مرزی (که پلی است که روی یک رودخانه باریک زده شده) عبور کردم و وارد خاک عراق شدم. در آغاز ورود، هدف مرا از رفتن به کردستان پرسیدند و پس از آن مهر ورود به کردستان عراق روی پاسپورت زده شد. پس از همه این تشریفات از محوطه مرزی خارج شدم و وارد خاک عراق شدم. وسیله عمومی که مستقیماً از مرز باشماق به سلیمانیه برود، نیست و بایستی ماشین دربست کنیم که گران تمام می شود. به همین دلیل با یک سواری به نرخ 2000 دینار عراقی به «پنجوین»، یکی از شهرهای عراق که در 9 کیلومتری مرز قرار دارد، رفتم تا از آنجا به سلیمانیه بروم. از ترمینال پنجوین با یک سواری با نرخ 7000 دینار فاصله 95 کیلومتری پنجوین تا سلیمانیه را رفتم. راننده مرا نزدیک مرکز شهر پیاده کرد و من هم راه افتادم و نهاری خوردم و یک اتاق در هتلی در نزدیکی مسجد بزرگ شهر گرفتم. در کردستان به مسجد می گویند «مزگوت» در اطراف مسجد بساط جمعه بازار بسیار شلوغی برقرار بود. جالب این بود که در روز جمعه سایر مغازه ها نیز باز بودند. تا غروب گشتی در بازار زدم ولی چیز زیادی نخریدم چون حال و حوصله چک و چانه زدن در گمرک را نداشتم، تصمیم گرفته بودم در این سفر زیاد خرید نکنم. شب به پارک آزادی که به من گفته بودند قشنگ است رفتم. پارک آزادی را با رسم الخط کردی می نویسند: پارکی ئازادی.

  صبح شنبه تصمیم گرفتم به اربیل که مرکز حکومت خودمختار کردستان است بروم. کرد ها، اربیل را به نام قدیم آن یعنی «هولیر» می نامند و می نویسند: «هه و لیر» با تاکسی به ترمینال سلیمانیه رفتم. نرخ تاکسی در کردستان 3000 دینار است. کرایه سلیمانیه تا اربیل با سواری 15000 دینار و با مینی بوس 8000 دینار و فاصله آن 190 کیلومتر است. جالب است بگویم که مینی بوسهای آن مارک تویوتا و قدیمی هستند. علاوه بر صندلیهای ثابت، در راهروی آن نیز صندلیهای تاشو وجود دارد و روی آنها هم مسافر می نشانند و در نتیجه کیپ تا کیپ در آن مسافر می نشیند. در بین راه سلیمانیه تا اربیل از کنار شهر کرکوک که در 105 کیلومتری سلیمانیه است، گذشتیم. 

  چون می خواهم سخن به درازا نکشد، نکات دیگری را که ضروری می دانم به اختصار می نوسم:

• محدوده حکومت خودمختار کردستان، استانهای سلیمانیه، کرکوک، اربیل و دهوک هستند که مرکز هر کدام، شهری است همنام با همان استان. شهر اربیل مرکز حکومت خودمختار کردستان است.
• در شهر های سلیمانیه و اربیل در همه جا و همه کس و همه چیز تلفیقی از سنت و مدرنیزم به چشم می خورد. ساختمانهای کهن دیده می شود، برجها و ساختمانهای مدرن نیز دیده می شود. مردمی با لباسهای سنتی و مردمی دیگر با لباسهای مد روز دیده می شوند. مشاغل سنتی هست، مشاغل امروزی نیز هست.
• در اینجا لازم است که بگویم ایرانیان برای وارد شدن به منطقه خودمختار کردستان، نیازی به ویزا ندارند لکن برای رفتن به دیگر جایهای عراق بایستی ویزا بگیرند.
• در مورد مسافرت ایرانیان با اتوموبیل شخصی نیز پرسیدم و آنگونه که پاسخ شنیدم پیش از خارج کردن اتوموبیل باید در گمرک کارهایی کرد که به آن کاپیتاژ می گویند. اگر این کار را در هنگام خروج بخواهند بکنند وقت گیر و گران است (اگر خودتان انجام دهید 20000 تومان ولی کارگزاران 50000 تومان می گیرند و این کار را سریعتر انجام می دهند) ولی می توان پیش از رفتن به مرز، در گمرک محل سکونت این کار را انجام داد. عوارض ورود اتوموبیل به عراق نیز، آن گونه که شنیدم 54500 تومان است.
• بر خلاف کردستان ایران که سرزمینی کوهستانی و مرتفع و دارای هوایی سرد است، کردستان عراق کم ارتفاع است و هوایی نسبتاً گرم دارد و هر چه از مرز به داخل پیش برویم ارتفاع کمتر و هوا گرمتر می شود. ارتفاع پنجوین 1290متر، سلیمانیه 800 متر، کرکوک و اربیل 400 متر است.
• هوای گرم کردستان برای من غیر منتظره و غیر قابل تحمل بود به طوری که وقتی به اربیل رسیدم بیش از دو ساعت نتوانستم تحمل کنم و به سلیمانیه برگشتم و فردای آن روز راه بازگشت به ایران را در پیش گرفتم. در نتیجه کل سفرم دو شبانه روز بیشتر نشد.
• کرایه حمل و نقل در کردستان، به دلیل گرانی سوخت بیشتر از ایران است. (بنزین معمولی لیتری 600 دینار). از نرخهایی که در گزارش نوشتم، این را می توان متوجه شد.
• نرخ خوراک نیز نسبتاً گران است. مثلاً یک پرس چلو خورش در یک رستوران معمولی 10000 دینار و یک بطر نیم لیتری آب، 250 دینار است. کیفیت غذای آنجا نیز پایین است.
• کردهای عراق نیز مانند کردهای ایران مهمان نواز و خونگرم هستند و خود را جدای از ما نمی دانند (که البته چنین نیز هست و ما نیز چنین می پنداریم)
• در گذر از فاصله مرز تا شهر سلیمانیه به شهرها و روستاهایی برخوردم که نام آنها را در طول جنگ بارها در اطلاعیه های نظامی شنیده بودم. مانند: پنجوین، شانه دری، کانی مانگا و سید صادق. با دیدن این جایها خاطرات تلخ جنگ برایم تداعی شد.
• قطعی برق در شهر ها چند بار در روز و هر بار به مدت 2 تا 4 ساعت صورت می گیرد. هتل ها مولد برق اضطراری برای تأمین روشنایی دارند ولی کولر ها در زمان قطعی برق کار نمی کنند.
• به منظور صرفه جویی در وقت و هزینه، بهتر است همراه خودتان عکس و کپی گذرنامه داشته باشید. اینها ممکن است مورد نیاز باشند. مثلاً برای خریدن سیمکارت تلفن همراه.

تصاویری از جایهای سنتی سلیمانیه

   
  مسجد جامع سلیمانیه    جمعه بازاری در سلیمانیه   مشاغل سنتی در سلیمانیه
                    
        این هم ساختمانهای مدرن سلیمانیه        یک اثر باستانی به نام قلات در مرکز اربیل

تصاویری از مشاغل سنتی شهر اربیل

   
ساخت و فروش تسبیح               فروش تنباکو                 ساخت و فروش گیوه